Odpowiedzialność karna dla „słupów” i 72 godziny na przeszukanie bez sądu: co uchwaliła Rada

Ustawa o „słupach” przyjęta w całości

28 października Rada Najwyższa przyjęła w drugim czytaniu i w całości ustawę nr 16013 zaostrzającą odpowiedzialność za oszustwa finansowe. Za głosowało 270 deputowanych. Ustawa wprowadza odpowiedzialność karną za przekazywanie, otrzymywanie, kupowanie lub przechowywanie środków dostępu do rachunków bankowych, portfeli elektronicznych i tzw. „drop-kont”, wykorzystywanych w przestępczych schematach. Na Ukrainie „dropami” nazywa się osoby, których karty i konta służą do przepuszczania skradzionych pieniędzy – w Polsce mówi się o „słupach”.

Według parlamentu dokument wdraża dyrektywę UE 2019/713 w sprawie zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi. We wrześniu prezydent Wołodymyr Zełenski wniósł do Rady dwa projekty – o oszukańczych call center oraz o nielegalnych operacjach na rachunkach i instrumentach płatniczych.

Jakie kary

Ustawa zmienia art. 200 Kodeksu karnego. Podrabianie lub fałszowanie poleceń płatniczych, środków dostępu do rachunków, portfeli i danych uwierzytelniających oraz inicjowanie na ich podstawie płatności będzie zagrożone grzywną od 3 do 7 tys. nieopodatkowanych minimów dochodu albo karą od 2 do 4 lat pozbawienia wolności.

Przywłaszczenie, kradzież lub wyłudzenie instrumentów płatniczych, a także nielegalny dostęp do cudzego rachunku czy portfela elektronicznego – grzywna od 4 do 8 tys. minimów albo ograniczenie lub pozbawienie wolności na 3–5 lat. Te same czyny popełnione ponownie lub przez grupę w porozumieniu – grzywna od 5 do 10 tys. minimów albo 4–6 lat pozbawienia wolności.

Odpowiedzialność samych „słupów”

Nowy przepis dotyczy osób, które oddają własne karty lub dostęp do kont. Przekazanie instrumentów płatniczych, danych lub dostępu do rachunków innym osobom w celu oszustwa lub innych przestępstw będzie karane grzywną od 300 do 1000 nieopodatkowanych minimów – według wyliczeń LIGA.net to od 5,1 do 17 tys. hrywien.

Otrzymywanie, kupowanie, przechowywanie lub zbywanie cudzych instrumentów płatniczych lub danych w celu oszustwa – grzywna od 3 do 5 tys. minimów (51–85 tys. hrywien), ograniczenie wolności do trzech lat lub 2–4 lata więzienia. Przy recydywie lub działaniu w zorganizowanej grupie kara wzrasta do grzywny 5–10 tys. minimów (85–170 tys. hrywien) albo 4–6 lat pozbawienia wolności.

Przewodniczący komisji ds. organów ścigania Serhij Ionuszas podkreślił, że odpowiedzialność karna będzie grozić tylko wtedy, gdy kartę lub inny instrument przekazano w celu oszustwa. Komisja uwzględniła też propozycję zwolnienia z odpowiedzialności osoby, która popełniła taki czyn po raz pierwszy, dobrowolnie to zgłosiła i aktywnie współpracowała ze śledczymi.

Przeszukanie bez zgody sądu – tylko 72 godziny

Tego samego dnia Rada poparła w pierwszym czytaniu projekt nr 15488-3 o pilnych przeszukaniach – głosowało za nim 265 deputowanych. Dokument ustala zasady przeszukań prowadzonych bez uprzedniej zgody sądu. Śledczy będą mieli 72 godziny, by zwrócić się do sądu i wykazać legalność swoich działań. Jeśli sąd odmówi, zajęte rzeczy zostaną zwrócone właścicielowi, a decyzję będzie można zaskarżyć w apelacji.

Celem projektu jest wzmocnienie konstytucyjnych gwarancji nienaruszalności mieszkania oraz dostosowanie Kodeksu postępowania karnego do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który uznaje przeszukanie mieszkania i zajęcie urządzeń za poważną ingerencję w prawo do prywatności z art. 8 Konwencji. Projekt zmienia też tryb wpisów do rejestru postępowań przygotowawczych i daje zainteresowanym osobom prawo udziału w rozpatrywaniu wniosku o pilne przeszukanie.

Co dalej

Ustawa o „słupach” wejdzie w życie po podpisaniu przez prezydenta i oficjalnej publikacji. Projekt o przeszukaniach musi jeszcze przejść drugie czytanie. Tego samego dnia Rada przyjęła też w pierwszym czytaniu projekt budżetu państwa na 2027 rok.